کد تعرفه گمرکی (HS Code) چیست؟ نحوه تعیین، استعلام و اهمیت آن در واردات و ترخیص کالا
کد تعرفه گمرکی یا HS Code یکی از مهمترین اطلاعاتی است که پیش از واردات یا صادرات هر کالا باید مشخص شود. انتخاب صحیح کد تعرفه فقط برای محاسبه حقوق ورودی اهمیت ندارد؛ بلکه میتواند در تعیین شرایط ورود یا خروج کالا، مجوزهای موردنیاز، ممنوعیتها و محدودیتهای تجاری و حتی نحوه انجام تشریفات گمرکی نیز اثرگذار باشد.
در این مقاله از مجله آوا تجارت بررسی میکنیم که HS Code چیست، چگونه تعیین میشود، چه تفاوتی با شماره تعرفه دارد، برای استعلام آن چه مراحلی وجود دارد و اشتباه در تعیین تعرفه چه مشکلاتی ایجاد میکند.
HS Code چیست؟
HS Code مخفف عبارت Harmonized System Code و به معنی کد نظام هماهنگ توصیف و کدگذاری کالا است.
این نظام یک استاندارد بینالمللی برای طبقهبندی کالاها در تجارت بینالمللی است که تحت چارچوب کنوانسیون بینالمللی سیستم هماهنگشده توصیف و کدگذاری کالا قرار دارد. ایران نیز به این کنوانسیون ملحق شده است.
در نظام HS، کالاها بر اساس ماهیت، ویژگیها و نوع خود در گروهها و ردیفهای مشخص طبقهبندی میشوند.
کد پایه HS در سطح بینالمللی شش رقمی است و کشورها میتوانند برای نیازهای آماری و تعرفهای خود، آن را به سطوح جزئیتر توسعه دهند. در ایران نیز ردیفهای تعرفهای در قالب نظام تعرفهای کشور مورد استفاده قرار میگیرند.
چرا کد تعرفه گمرکی اهمیت دارد؟
بسیاری از واردکنندگان تصور میکنند HS Code فقط یک عدد برای محاسبه عوارض گمرکی است؛ در حالی که نقش آن بسیار گستردهتر است.
کد تعرفه میتواند در موارد زیر اهمیت داشته باشد:
۱. تعیین حقوق ورودی
یکی از مهمترین کاربردهای تعرفه، تعیین نرخها و مبالغ مرتبط با حقوق ورودی کالا است.
بنابراین دو کالای ظاهراً مشابه، در صورتی که در ردیفهای تعرفهای متفاوت قرار بگیرند، ممکن است با شرایط متفاوتی از نظر حقوق ورودی مواجه شوند.
۲. تعیین ضوابط و شرایط واردات
برخی محدودیتها، الزامات و مقررات واردات بر اساس ردیف تعرفه کالا تعیین میشوند.
به همین دلیل، قبل از خرید و حمل کالا باید مشخص شود کالای موردنظر تحت چه ردیف تعرفهای قرار میگیرد و چه شرایطی برای ورود آن وجود دارد.
۳. شناسایی مجوزهای موردنیاز
نوع تعرفه میتواند در تشخیص اینکه کالا مشمول چه مقررات و مجوزهایی است نقش داشته باشد.
برای مثال، ممکن است کالا با توجه به ماهیت و ردیف تعرفه خود مشمول بررسی یا اخذ مجوز از یکی از دستگاههای ذیربط باشد.
بنابراین تعیین اشتباه تعرفه میتواند باعث شود واردکننده از ابتدا برای مجوزهای لازم برنامهریزی درستی نداشته باشد.
۴. ثبت سفارش و اظهار کالا در گمرک
هنگام درخواست ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت و پس از آن انجام تشریفات گمرکی، کالا باید با مشخصات صحیح ثبت و اظهار شود و انتخاب تعرفه مناسب یکی از بخشهای مهم این فرآیند است.
اختلاف میان کالای واقعی و تعرفه اظهارشده میتواند باعث ارجاع پرونده برای بررسی بیشتر و ایجاد اختلاف با گمرک ، تاخیر و یا حتی توقف فرآیند ترخیص و جریمه های سنگین شود.
۵. بررسی محدودیتها و ممنوعیتها
برخی کالاها ممکن است تحت محدودیت یا ممنوعیتهای خاص قرار داشته باشند.
بررسی تعرفه پیش از سفارش کالا کمک میکند واردکننده قبل از خرید و حمل، وضعیت قانونی کالای خود را بهتر بررسی کند.
ساختار HS Code چگونه است؟
HS Code در سطح بینالمللی از ساختار طبقهبندی مشخصی برخوردار است.
بهعنوان نمونه، کد شش رقمی را میتوان به صورت زیر در نظر گرفت:
XX XX XX
دو رقم اول نشاندهنده فصل (Chapter)، دو رقم بعدی مربوط به سرفصل (Heading) و دو رقم آخر مربوط به زیرسرفصل (Subheading) هستند.
بنابراین برای مثال:
84 15 90
نشاندهنده یک ردیف مشخص در ساختار HS است.
نکته مهم این است که از روی خود اعداد نمیتوان بدون مراجعه به جدول تعرفه و قواعد طبقهبندی، ماهیت کالا را با قطعیت تعیین کرد.
تفاوت HS Code با کد تعرفه گمرکی ایران چیست؟
در مکالمات تجاری، اصطلاحات HS Code، کد HS، شماره تعرفه و کد تعرفه گمرکی گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند؛ اما از نظر فنی باید به سطح کد توجه کرد.
HS در سطح بینالمللی یک چارچوب استاندارد مشترک ایجاد میکند و کد پایه آن شش رقم است.
هر کشور میتواند این ساختار را برای نیازهای تعرفهای و آماری خود تفصیلیتر کند. به همین دلیل، در ایران هنگام انجام امور واردات و ترخیص، باید به ردیف تعرفه قابل استفاده در نظام تعرفهای ایران توجه کرد، نه صرفاً یک کد شش رقمی عمومی.
چگونه کد تعرفه مناسب یک کالا را پیدا کنیم؟
تعیین تعرفه یک کالا صرفاً با جستوجوی نام تجاری آن در جدول تعرفه همیشه امکانپذیر نیست.
برای تعیین صحیح تعرفه باید ابتدا مشخصات فنی کالا بررسی شود.
مهمترین اطلاعات موردنیاز میتواند شامل موارد زیر باشد:
نام دقیق کالا
کاربرد کالا
جنس و مواد تشکیلدهنده
نحوه عملکرد
مشخصات فنی
مدل و برند، در صورت اهمیت
ظرفیت یا توان
نحوه تولید یا ساخت
شکل و وضعیت کالا
آیا کالا به صورت کامل یا اجزا وارد میشود
کاتالوگ یا دیتاشیت فنی
عکس کالا
کشور سازنده
هرچه اطلاعات فنی دقیقتر باشد، امکان بررسی صحیح ردیف تعرفه نیز بیشتر خواهد بود.
تعیین کد تعرفه کالا در ایران باید بر اساس کتاب مقررات صادرات و واردات همان سال و جدول تعرفههای گمرکی مربوط به همان سال انجام شود.
در این کتاب، کالاها بر اساس ساختار نظام هماهنگ طبقهبندی شدهاند و برای هر کالا ردیف تعرفه، شرح کالا و اطلاعات مرتبط با حقوق ورودی و مقررات مربوط ارائه میشود.
بنابراین اگر قصد واردات یک کالا را دارید، نباید صرفاً به کد تعرفهای که در سالهای قبل استفاده شده یا اطلاعات موجود در سایتهای غیررسمی استناد کنید؛ بلکه باید کتاب مقررات صادرات و واردات سال جاری و آخرین مقررات و تغییرات مرتبط با آن بررسی شود.
قواعد طبقهبندی کالا در تعیین تعرفه
تعیین تعرفه فقط با پیدا کردن یک عبارت مشابه در کتاب تعرفه انجام نمیشود.
در نظام طبقهبندی HS، برای تعیین جایگاه صحیح کالا قواعد و توضیحات مربوط به طبقهبندی مورد استفاده قرار میگیرد.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که:
چند ردیف تعرفه برای کالای موردنظر محتمل باشد؛
کالا از چند جزء تشکیل شده باشد؛
کالا به صورت مجموعه یا ست وارد شود؛
کالا به صورت قطعات منفصل وارد شود؛
کاربرد کالا در تعیین طبقهبندی مؤثر باشد؛
یا مشخصات فنی آن با عنوانهای عمومی جدول تعرفه بهطور کامل منطبق نباشد.
در این شرایط، بررسی تخصصی تعرفه اهمیت زیادی پیدا میکند.
استعلام کد تعرفه از گمرک چگونه انجام میشود؟
اگر صاحب کالا یا نماینده قانونی او نسبت به شماره تعرفه صحیح کالا اطمینان نداشته باشد، قانون امور گمرکی امکان دریافت نظر مشورتی گمرک درباره تعرفه را پیشبینی کرده است.
بر اساس ماده ۴۳ قانون امور گمرکی، صاحب کالا یا نماینده قانونی او میتواند پیش از تنظیم اظهارنامه، با ارائه اسناد مالکیت و پرداخت هزینه مربوط، تعرفه کالا را از گمرک استعلام کند.
همچنین اشخاصی که قصد سفارش کالا برای واردات دارند میتوانند با ارائه اطلاعات مربوط به کالا و در موارد لازم نمونه و پروفرما، درباره شماره تعرفه و شرایط ورود کالا از گمرک ایران استعلام کنند.
این موضوع بهویژه برای کالاهایی که تعرفه آنها مبهم یا چند گزینهای است اهمیت دارد.
چه زمانی بهتر است تعرفه کالا را استعلام کنیم؟
بهترین زمان، قبل از خرید و حمل کالا است.
بسیاری از مشکلات زمانی ایجاد میشوند که کالا خریداری شده، حمل شده و حتی به گمرک رسیده است و تازه مشخص میشود که:
تعرفه انتخابشده اشتباه بوده؛
کالا شرایط خاصی برای ورود دارد؛
مجوزی لازم است که قبلاً تهیه نشده؛
نرخ حقوق ورودی با برآورد اولیه متفاوت است؛
یا کالا با محدودیت خاصی مواجه است.
بنابراین بررسی تعرفه باید یکی از مراحل قبل از ثبت سفارش و پیش از حمل کالا باشد، نه کاری که صرفاً هنگام ترخیص انجام شود.
آیا HS Code یک کالا در همه کشورها دقیقاً یکسان است؟
تا سطح پایه بینالمللی، HS یک نظام هماهنگ مشترک است؛ اما جزئیات تعرفهای کشورها میتواند متفاوت باشد.
کشورها میتوانند ساختار ششرقمی HS را برای اهداف تعرفهای و آماری خود توسعه دهند. بنابراین هنگام واردات به ایران باید ردیف تعرفه مورد استفاده در نظام تعرفهای ایران بررسی شود، حتی اگر کد پایه ششرقمی کالا در کشور صادرکننده مشخص باشد.
آیا کد تعرفه در طول زمان تغییر میکند؟
بله، ساختار تعرفهای و مقررات مربوط به کالاها میتواند در طول زمان تغییر کند.
از طرف دیگر، ممکن است نرخ حقوق ورودی، شرایط ورود یا سایر مقررات مرتبط با یک ردیف تعرفه تغییر کند.
بنابراین نباید صرفاً به یک کد یا نرخ مربوط به سالهای گذشته استناد کرد و باید مقررات و جداول تعرفهای در زمان واقعی ثبت سفارش یا ترخیص بررسی شوند.
ارتباط کد تعرفه با حقوق ورودی کالا
یکی از مهمترین دلایل اهمیت HS Code برای واردکنندگان، ارتباط مستقیم آن با محاسبات گمرکی است.
با مشخص شدن ردیف تعرفه، میتوان مقررات و نرخهای مرتبط با همان ردیف را بررسی کرد.
البته تعیین کد تعرفه به تنهایی برای محاسبه نهایی هزینه ترخیص کافی نیست؛ زیرا ارزش گمرکی، مقررات سال مربوط، نوع کالا و سایر وجوه و هزینههای قانونی نیز باید در نظر گرفته شوند.
برای آشنایی بیشتر با محاسبات، میتوانید مقاله «محاسبه حقوق ورودی کالا در سال ۱۴۰۵» را در مجله آوا تجارت مطالعه کنید.
کد تعرفه چه ارتباطی با ثبت سفارش دارد؟
کد تعرفه یکی از اطلاعات مهم در فرآیند ثبت سفارش واردات است.
به همین دلیل بهتر است واردکننده پیش از ثبت سفارش نسبت به تعرفه کالا اطمینان پیدا کند.
اگر تعرفه در مرحله ثبت سفارش اشتباه انتخاب شود، ممکن است بعداً در مراحل کنترل اسناد، اخذ مجوز یا ترخیص کالا مشکلاتی ایجاد شود.
به همین دلیل، بررسی تعرفه باید در کنار بررسی شرایط واردات و مجوزهای موردنیاز انجام شود.
برای تعیین دقیق تعرفه چه اطلاعاتی در اختیار کارشناس قرار دهیم؟
برای بررسی تخصصی کد تعرفه، بهتر است حداقل اطلاعات زیر آماده باشد:
نام تجاری کالا + شرح دقیق کالا + کاربرد + جنس یا ترکیب + مشخصات فنی + کاتالوگ + دیتاشیت + عکس + مدل + کشور سازنده + نحوه بستهبندی یا عرضه
در کالاهای صنعتی، هرچه اطلاعات دقیقتر باشد، امکان بررسی تخصصیتر نیز بیشتر خواهد بود.
جمعبندی
HS Code یا کد تعرفه گمرکی، یکی از مهمترین اطلاعات هر کالای وارداتی یا صادراتی است.
این کد برای طبقهبندی کالا در نظام تعرفهای استفاده میشود و میتواند در تعیین حقوق ورودی، مقررات واردات، مجوزهای موردنیاز، محدودیتها و فرآیند اظهار و ترخیص نقش داشته باشد.
تعیین صحیح تعرفه صرفاً با جستوجوی نام کالا انجام نمیشود و در بسیاری از موارد باید مشخصات فنی، کاربرد، جنس، عملکرد و سایر ویژگیهای کالا بررسی شود.
اگر نسبت به تعرفه صحیح کالا اطمینان ندارید، بهتر است قبل از ثبت سفارش و حمل کالا موضوع را بررسی کنید. همچنین در مواردی که شماره تعرفه مشخص نیست، قانون امور گمرکی امکان استعلام نظر مشورتی گمرک را پیشبینی کرده است.
گروه بازرگانی آوا تجارت در زمینه مشاوره بازرگانی، بررسی فرآیند واردات، ثبت سفارش، اخذ مجوزها و انجام تشریفات گمرکی فعالیت دارد و میتواند در بررسی تعرفه و الزامات واردات کالا نیز در کنار صاحبان کالا و فعالان تجاری باشد.
